Buzağı büyüme hedefleri

Sütten kesim öncesi aşamasının hedefi buzağıları sekiz haftalık olduklarında buzağıların sütten kesilebilmesidir.

Hedeflenen canlı ağırlık sütten kesim aşamasında ergin canlı ağırlığının %11 ’idir. Ergin canlı ağırlığı 650kg olan bir Holstein ineği için bu, yaklaşık 570 g/gün ’lük bir ortalama günlük canlı ağırlık artışı (OGCAA) ile, sütten kesme aşamasında 72kg ’lık bir ağırlık demektir.

Hedef
Periyot
3 – 50.gün
Sütten kesim aşamasındaki ağırlık, % Yetişkin Vücut Ağırlığı
11 %
Sütten kesim aşamasındaki ağırlık
72 kg
OGCAA, g/gün
570 g

Göğüs Metresi

Düve yetiştirmedeki kararların hayvanların gerçek ağırlığı bilinmeden verilmesi yönetimi çok zor hale getirmektedir.

Düveler tartı ile hassas ancak pratik olmayan bir şekilde tartılabilir. Hipometre veya göğüs metresi ise diğer seçeneklerdir. Düvenin Kalp Çevresini dolaşan çizginin uzunluğu düvenin ağırlığı ile pozitif bir biçimde bağlantılıdır. ‘Nurture with Provimi’ göğüs metresi Holstein düveleri üzerinde yapılan kapsamlı araştırmaları temel almaktadır ve gerçek ağırlığın %94’ ü gibi bir doğruluk oranına sahiptir. Üreticiler renk paletini kullanarak düvelerin tobumlama aralığı kapsamına girip girmediğini doğrudan görebilir.

Back to top

Rumen gelişimi

Yeni doğmuş buzağıların rumeni nispeten küçüktür ve gelişmemiştir. Süt yoluyla alınan besinler abomasum ve bağırsaklar tarafından sindirilir ve emilir. Buzağı emzirme döneminde katı besinler de almaya başladığında bu katı besinler rumene girecek, dolayısıyla buzağı geviş getirmeye ve rumen gelişmeye başlayacaktır.

Sütten kesme aşamasının temel hedefi buzağının büyümesini sürdürmeye yetecek kadar enerji sağlayabilecek gelişmiş bir rumene sahip olmasıdır. Ancak, rumen gelişimini boyut, geviş getirme ve rumen duvarı gelişimi açısından tetikleyebilecek veya engelleyebilecek bir takım faktörler bulunmaktadır.

Rumen duvarı gelişimi hayvanın konsantre veya tahıllar gibi nişasta açısından zengin gıdalar ile beslenmesi ile tetiklenebilir. Hayvanın sadece ot veya saman ile beslenmesi rumen duvarının gelişimini tetiklemek için yeterli olmayacaktır.

diagram

Source Figure 1

Hayvanın iyi gelişmiş bir rumen duvarına sahip olabilmesi için en etkili yöntem ilk 10 hafta boyunca sınırsız konsantre yem veya müsli ile beslemektir. Buna ek olarak, hayvanın geviş getirmeye başlaması ve rumen asidozunun önlenmesi için lif kaynağı olarak bir miktar kaba yem verilmesi de gerekir. Düşük protein düzeyine ve yüksek NDF içeriğine sahip kısa doğranmış (2-3 cm) saman veya ot verilmesi tercih edilir. En önemlisi ise, buzağının temiz/taze su içebiliyor olmasıdır.

rumen-development

 

Back to top

Su

Temiz/taze su sütle beslenen buzağıların rahat bir sütten kesme aşamasına hazırlanabilmeleri, katı yem tüketimi ve rumen gelişiminin tetiklenmesi açısından büyük öneme sahiptir.

Sütün direk abomazuma geçmesi sağlanırken rumene geçiş engellenmelidir. Bununla birlikte, suyun ise rumen gelişimini tetiklemek için doğrudan rumene geçmesi gerekir. Bu da hayvanın suyu zemin hizasında bulunan kovalardan içmesi ile temin edilir. Suyun mevcut olması katı besinlerin tüketimini tetikleyecek; ayrıca genç buzağılarda rumen asidozu riskini de azaltacaktır.

Genel kabul olarak, su ve katı yem tüketimi birbiri ile son derece yakından ilişkilidir. Dolayısıyla yem tüketimi arttıkça benzer şekilde su alımı da artacaktır. Ayrıca, çevre sıcaklığının yüksek olduğu ortamlarda su alımı daha fazla olacaktır.

5%20CPN%20Els%20Korsten%20Fotografie072lr

 

 

Su mevcudiyetinin buzağıların 0-4 haftalık yaşam dilimindeki performansı üzerindeki etkisi
Su varken
Su yokken
Artış, g/gün
309
180
Konsantre yem tüketimi, kg
11.8
8.2
İshal, gün/buzağı
4.5
5.4

Source: Kertz, 1984

Back to top

Kaba yem

Buzağıların konsantre yem ve su ile birlikte kaba yemle beslenmesinin sağlık ve büyümelerini geliştirdiği gözlenmiştir.

Kaba yem doğranmış ve lifli olmalıdır. Bir kural olarak, tuttuğunuzda elinizi kaşındırmalıdır. Kaba yemin yegâne amacı geviş getirmeyi tetiklemesi ve rumen duvarını çevreleyen ölü hücreleri kazıyarak uzaklaştırmak suretiyle hücrelerin yenilenmesini sağlamasıdır.

Çoğunlukla buzağı için olan otların yumuşak ve protein açısından zengin olması gerektiği varsayılır. Rumen gelişimi açısından, kaba yem yoluyla alınan yüksek düzeyde protein gerçekte rumen duvarı gelişimini önleyebilir. Ayrıca, yumuşak saman da rumen duvarındaki ölü hücreleri kazıyarak uzaklaştırmayacaktır.

Kaba yem (ot veya saman) taze ve lezzetli olmalıdır. Buzağıların eski veya küflü kaba yemleri yememesi gerekmektedir.

_AWV3555

İyi kalite kaba yemlerin bulunmaması buzağıların altlık samanlarını yemesi ile sonuçlanabilir. Bu da yetersiz rumen gelişiminin yanı sıra koksidiyoz gibi hastalıkların ortaya çıkma olasılığını artırabilir.

Buzağıların taze, doğranmış ve lifli kaba yemle beslenmesi başarılı bir rumen gelişimi açısından oldukça büyük öneme sahip unsurlardan biridir.

Back to top

 

Sağlık

Buzağılar sütten kesim öncesi aşamada, sekiz haftalık oluncaya kadar, sağlık problemlerine karşı daha duyarlıdır. Karşılaşılan en yaygın problem ise muhtemelen ishaldir:

1. İshal

Genç buzağıların ölüm nedenleri arasında en yaygın olanı ishaldir. Bunun düzgün bir yönetim ile bile önlenmesi neredeyse imkânsızdır. En yüksek riskli dönem ise doğumu takiben ilk bir aylık dönemdir. Sıvı kaybının önlenmesi hayati öneme sahiptir ve buzağının hayatta kalmasını sağlamada çoğunlukla en önemli faktör olmaktadır.

Buzağı ishallerinin engellenmesindeki en önemli iki faktör anne ve buzağının içinde bulunduğu düzgün ortam ile iyi bir kolostrum kalitesidir. Kolostrumun kolay ulaşılabilir ve yeterli miktarda sağlanması gerekmektedir. Bu iki faktöre dikkat edilmesi buzağının sağlığı açısından çok faydalı olacaktır.

Doğumun ardından ilk beş gün içerisinde ortaya çıkan hastalıklar genellikle anne veya buzağılama ortamı kaynaklı olurken yedinci günden sonra ortaya çıkan problemler ise çoğunlukla buzağının içinde bulunduğu ortamdan kaynaklı olarak gelişmektedir. Hasta buzağıların tedavi edilebilmeleri için erkenden tespit edilmesi gereklidir.

Sıkça ortaya çıkan ishal türleri ve olası kökenleri:

  Yaş 
İshal boyutu
Bağlantılı semptomlar
Olası kökeni
1-3

günlük

Aşırı sıvı ve sarı saman renginde
  • Aşırı ve hızlı sıvı kaybı
  • Bazen yüksek ölüm oranı
E-Coli (Koliform) K99
4-11

günlük

Mukus, kahverengi, turuncu, yeşil renkli
İlerleyen sıvı kaybı
Rotavirus ve/veya Koronavirüs ve/veya Kripto
>11

günlük

  • Mukuslu, beyaz renkte ve kötü kokulu
  • Hamurumsu, kötü kokulu
‘Sallanan’ buzağı
Sindirim problemi veya Koksidiyoz
>18
Kırmızı veya siyah
 Zor dışkılama
Koksidiyoz

2. Solunum yolu enfeksiyonu

İshalden sonra buzağıları etkileyen en büyük sağlık sorunu solunum yolu enfeksiyonudur. Büyüme geriliği, fazladan işçilik, uzun süren sütten kesin periyodu, yem, süt ikame yemi ve tedavi masrafları göz önünde bulundurulduğunda her bir hasta buzağının maliyetinin en az 220 TL (70€) olduğu tahmin edilmektedir. İnfeksiyöz Bovine Rhinotracheitis(IBR) gibi viral ve Pasteurella Multocida yada Mycoplasma gibi bakteriyel etkenler solunum sistemi enfeksiyonlarına neden olabilmektedir.

Solunum yolu enfeksiyonlarının önlenmesindeki en önemli adımlardan biri semptomların fark edilmesidir. Dikkat edilmesi gereken semptomların listesi aşağıda sunulmuştur:

Bu enfeksiyonla iki şekilde başa çıkılabilir: önleme ve tedavi.

Bunlardan en önemli olanı önlemedir ve bu doğru bir yönetim gerektirir. Buzağıların barınak ve ortam koşulları çok önemlidir; bu uygun hayvan varlığının (1.5m2 zemin alanı ve 6-10m3 hava miktarı) korunmasını, rutubeti azaltmaya, solunum sistemi patojenlerini ve amonyağı uzaklaştırılmaya yönelik uygun bir havalandırmaya sahip olunmasını kapsamaktadır.

Yataklar kuru olmalı, drenaj yeterli olmalı ve buzağı barınakları düzenli olarak temizlenmelidir. Farklı yaşlardaki buzağı grupları karıştırılmamalıdır. Daha yaşlı sığır ve buzağılar farklı enfeksiyonlara ve antikor seviyelerine sahip oldukları için aynı alanda bulundurulmamalıdır.

Back to top

3. Rumene Süt Kaçması

Sütten kesme öncesi aşamasında ortaya çıkabilecek ve ishale neden olabilecek  bir diğer sağlık sorunu da rumene süt kaçmasıdır. Rumene süt kaçması özofagus kanalının yanlış refleksi sonucunda şekillenir. Gri, balçık benzeri bir gübre ile teşhis edilebilir. Rumene süt kaçması aşağıdakilerden kaynaklanabilir:

2yellow

 

Back to top

Buzağı barınakları

Genel hususlar

Sağlıklı barınak koşulları genç hayvanların verimli bir biçimde yetişmesine katkıda bulunur. Bu koşullar genç hayvanların rasyonlarında bulunan besinlerden en iyi şekilde yararlanmalarını sağlayarak gelişmelerini  tetikler. Rasyonlardan elde ettikleri enerjilerini ısınmak veya yüksek patojen yüklerle mücadele etmek için israf etmelerini engeller. Kötü barınak koşulları (ör; kötü havalandırma) yem tüketiminin, büyüme hızının ve yemden yararlanmanın kötü olmasına yol açabilir. Bu ayrıca ömür boyu devam edecek olan laktasyon döneminede uzun vadeli ciddi etkiler oluşturabilir.

Genel anlamda, yetiştirme sürecinin her bir aşamasında sağlıklı barınak koşullarına yönelik üç temel prensip bulunmaktadır.

(Düşük) Rutubet

Hayvanlar ve yataklarından kaynaklanan aşırı rutubet sıcaklıkla bir araya geldiğinde patojenler için ideal bir üreme ortamı oluşturur. Bu da akciğer iltihabı riskini artırdığı için bundan kaçınılması gerekir. Su olukları, su kabı veya kırık kovalar kaynaklı aşırı rutubetten de ayrıca kaçınılması gereklidir.

Temiz Hava

Buzağıların çevresindeki hava dış ortamdaki havayla aynı olmalıdır. Kirli hava çok daha fazla hava kaynaklı canlı patojen yük barındırır.

Hava hızı

Hava hızı önemlidir; ancak cereyan/hava akımı da son derece tehlikelidir. Doğru hava hızı binada bulunan hayvanların yaşına ve sayısına bağlı olacaktır. Bir ahırın içerisindeki hava akımı hava girişi- çıkışının boyut ve konumunun bir sonucudur. Duman testi yapılması binalardaki hava akımının tespit edilmesinde yardımcı olacaktır.

Tüm bu üç prensip “baca etkisi” ile kontrol edilebilir.

111

Baca Etkisi

Baca etkisinin çalışma prensibi, hayvanların yakının geçen havanın hayvanlar tarafından meydana getirilenn ısı ile binayı üst taraftan terk etmesi şeklinde açıklanabilir. Isınan hava binayı terk ederken oluşan negatif hava basıncı sayesinde binaya temiz hava girmesi sağlanmaktadır.

Bununla birlikte, bu ancak hayvanlar tarafından bu etkiyi oluşturmaya yetecek kadar ısı üretildiği takdirde işe yarar. Yavru hayvanlar yetişkin süt ineklerine kıyasla daha az ısı üretir ve bu durumun hesaba katılması gerekir. Örneğin, bina barındırılan hayvan sayısı için çok genişse soğuk hava, hava kanalından dışarı çıkmak yerine yere çökebilir. Bu durumda duman testinin yapılması baca etkisinin işe yarayıp yaramadığının tespit edilmesinde yardımcı olabilir.

 

Aydınlatma

Aydınlatmanın uygun olması önemlidir; özellikle kızgınlık döngüsünü tetiklemek için tohumlama döneminde önemi artmaktadır.. Barınaklarda yetiştirilen hayvanlar için, gün ışığının %10 ’unun açık çatı panelleri yoluyla ahıların içine ulaşabilmesi gerekir. Yapay aydınlatma koşulları için, ışık şiddetinin 100 – 200 lux arasında olması gerekir. Yapay aydınlatma doğal aydınlatmaya benzemeli ve gün ışığının düzenine uygun olmalıdır.

 

Buzağılar için barınak koşulları

Hijyen ve barınak alanına ilişkin düzenlemeler

Hijyen çok önemlidir; özellikle doğumu takip eden ilk aylarda buzağı patojenlere karşı daha duyarlı olduğu için daha da önem kazanmaktadır. Patojen yükünün düşük tutulması için, besleme malzemelerinin düzenli olarak temizlenmesi vazgeçilmezdir.

 

Ilık kalma

Genç buzağılar yaşlı düve ve ineklere oranla nispeten daha fazla ısı kaybeder ve soğuğa karşı toleransları daha düşük olur. Buzağının vücudunu ılık tutabilmesi için ekstra enerji kullanmasını gerektien sıcaklık Alt Kritik Sıcaklık (AKS) olarak ifade edilir. AKS aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere vücut ağırlığına, hava akımına ve rutubet düzeyine bağlıdır.

Calf Weight (kg)
Wind speed (m/s)
LCT (ºC)
35
0.2
9
35
2
19
100
0.5
10
100
0.5(+Damp)
16
100
2
17

Eğer buzağı sıcak kalabilirse tüketilen enerji vücudu sıcak tutmak yerine büyüme için kullanılabilir.

Buzağıları ılık tutmak için göz önünde tutulabilecek pratik tedbirlerin özeti aşağıda sunulmuştur:

Dış ortam sıcaklığı düştüğünde buzağıların üzeri örtülebilir

 

Back to top
Aşama
Aşamanın temel hedefi
Yaş
Hedef % ECA
Pasif bağışıklık kazandırma
1 – 3. Gün
Rumen gelişimini başlatma
3 – 56. Gün
13
Kuru madde tüketimini en üst

düzeye çıkarma

3. Ay
16.5
Büyüme hızını optimize etme
4 – 9. Ay
42.5
Büyümeyi üremeyi artıracak şekilde

kontrol etme

10 – 15. Ay
55 – 60
Büyüme ve beslenmeyi sürdürme
16 – 23. Ay
90
Buzağılama ve süt verme için

hazırlama

24. Ay
94(buzağılamadan 7gün önce)

*Bir Holstein düvesinin Yetişkin Vücut Ağırlığı (YVA) 650kg ’dır.