Groeidoelen

Het doel voor de fase voor het spenen is om de pens voldoende te ontwikkelen, zodat het kalf soepel doorgroeit na het spenen.

Om een hogere groei te verkrijgen vóór spenen, moeten we een aantal belangrijke factoren in acht houden zoals biestmanagement, hygiëne, huisvesting en voermanagement.

Het gewenste gewicht is 13% van het volwassen gewicht bij spenen. Voor een Holsteinkoe met een volwassen gewicht van 650 kg zou het gewicht bij spenen 75-85 kg moeten bedragen. Hierbij hoort een groei van bijna 700 g/dag.

Doel
Leeftijd
Dag 3 – 56
Gewicht bij spenen, % volwassen gewicht
13 %
Gewicht bij spenen, kg
75-85 kg
Groei, g/dag
800 g
Naar boven

Gezondheid

Tijdens de eerste 8 weken, in het kalf erg gevoelig voor gezondheidsproblemen. Diarree is daarbij het meest voorkomende gezondheidsprobleem bij jonge kalveren. Veel gezondheidsproblemen in deze melkfase kunnen voorkomen worden door voldoende biest en schone, individuele huisvesting. Met voldoende aandacht en secuur werken is de gezondheid en de groei te verbeteren. Een investering die altijd rendeert.

Diarree

Diarree is de meest belangrijke oorzaak van sterfte bij jonge kalveren, maar ook grotendeels te voorkomen door goed management. Het grootste risico lopen kalveren vanaf de geboorte totdat ze een maand oud zijn. Het voorkomen van uitdroging en een energietekort is van levensbelang.

Om diarree te voorkomen zijn twee factoren voornamelijk van belang:

Als het kalf al in de eerste 5 dagen ziek wordt, ligt de oorzaak vaak bij ziekteverwekkers die het kalf via de moeder of via de omgeving bij afkalven heeft opgelopen. Wordt het kalf ziek na 7 dagen, dan ligt de oorzaak vaak bij de kalverhuisvesting. Vroege detectie van zieke kalveren is essentieel om de kalveren effectief te kunnen behandelen.

In onderstaande tabel worden de meest voorkomende vormen van diarree beschreven en de mogelijke oorzaken.

  Leeftijd
Type diarree
Symptomen
Mogelijke oorzaak
dag 1-3
Zeer vloeibare mest, doorzichtig tot geel
Snelle, erstige uitdroging
Soms hoge sterfte
dag 4-11
Slijmerig, afwijkende kleur (bruin, oranje, groen)
Toenemende uitdroging
Rotavirus en/of
Coronavirus en/of
Cryptosporidium
dag 11
  • Slijmerig, wit, klei-achtig,  rotte geur
Achterblijvende groei
Verteringsproblemen of
Coccidiosis
dag 18
Rood of zwart
Moeite tijdens het ontlasten

Luchtweginfecties

Na diarree, zijn luchtwegproplemen, inclusief longontsteking, het grootste gezondheidsprobleem. Geschatte kosten voor een kalf met longontsteking liggen tussen de €75 en €100, door behandelingskosten, achterblijvende groei, arbeid, langere opfok duur en hogere voerkosten. Longonsteking wordt veroorzaakt door virussen (bijvoorbeeld IBR), bacteriën (bijvoorbeeld Pasteurella multocida ) en/of mycoplasma.

Voor een effectieve behandeling en het voorkomen van verslechtering van de infectie is het belangrijk snel de eerste symptomen te herkennen:

Om luchtwegproblemen te voorkomen kunnen dieren behandeld worden, maar voorkomen van luchtwegproblemen levert veel meer op door te zorgen voor optimale huisvesting. Zorg voor voldoende oppervlakte (1,5m2 per kalf) en inhoud (6-10m3 stalinhoud per kalf) met een goede ventilatie. Zo blijft de lucht droog en de hoeveelheid pathogenen en ammonia in de lucht blijft laag. Zorg voor schoon, droog strooisel en maak de hokken regelmatig schoon. Voorkom ook contact tussen jonge kalveren en oudere vaarzen, omdat deze andere infecties bij zich dragen.

Pensdrinken

Pensdrinken is een probleem dat zich voordoet bij melkdrinkende kalveren. Pensdrinken kan zorgen tot diarree (klei-achtig en grijs van kleur) en wordt veroorzaakt door een slechte slokdarmreflex, waardoor melk in de pens terecht komt en niet in de lebmaag. In de pens de wordt de melk niet verteerd maar gaat deze rotten. Het onstaan van pensdrinken kan worden veroorzaakt door:

slokdarmreflex

Naar boven

Spenen

Spenen is een belangrijk moment in de levensloop van een kalf, aangezien het de overschakeling is van een melk naar een rantsoen met enkel vast voer. Tegelijkertijd moeten groei en gezondheid optimaal blijven. Spenen is een periode van stress voor het kalf, waardoor de immuniteit verlaagt en de vatbaarheid voor ziektes verhoogt. Het is dus cruciaal stress tijdens en vlak na het spenen tot een minimum te beperken (klik hier voor tips om vlot te spenen). Spenen is succesvol wanneer de pens voldoende ontwikkeld is om de behoeften van het kalf de ondersteunen via vertering van vast voer.

Wanneer spenen?

Spenen vindt meestal plaats tussen een leeftijd van 6 tot 12 weken en is afhankelijk van het kalveropfokprogramma. Bij vroeg spenen wordt er bijvoorbeeld gespeend op 6 weken. Traditionele programma’s spenen rond ca. 8 weken. De overgangsfase neemt meestal een 4-tal weken in beslag, 2 weken voor en 2 weken na spenen, maar ook dit hangt af van het type opfokprogramma.

Het moment van spenen moet vooral gebaseerd zijn op de hoeveelheid krachtvoer die opgenomen wordt door het kalf, minder op leeftijd of lichaamsgewicht. Dit is immers een indicatie voor de pensontwikkeling van het kalf. Door pas te spenen wanneer de krachtvoeropname voldoende is, zal een hoge voeropname behouden worden en een groeidip voorkomen. De krachtvoeropname bij spenen is gerelateerd aan het aandeel melk dat nog gevoerd wordt; wanneer het kalf nog steeds grote volumes aan melk gevoerd krijgt, zal het minder krachtvoer opnemen. Een geleidelijke overgang van melk naar vast voer, met een afname in gevoerde hoeveelheid en aantal voerbeurten per dag, stimuleert de vaste voeropname en wordt verkozen boven abrupt en plotseling spenen. Holstein kalveren moeten een minimum van 1,5 kg kalverbrok gedurende minstens 3 opeenvolgende dagen opnemen voordat ze gespeend te kunnen worden. Dit kan variëren van kalf tot kalf.

Het kalf moet, ongeacht spenen, altijd over verse kalverbrok, schoon water en een goede ruwvoerbron beschikken vanaf het begin van de opfokperiode, om pensontwikkeling te stimuleren.

Hoe spenen?

Bouw de hoeveelheid gevoerde melk en het aantal voerbeurten geleidelijk aan af per dag tijdens de laatste 14 dagen van het voerprogramma, om de opname van kalverbrok te stimuleren, de groeiefficiëntie te verhogen en een maximale economische prestatie te bereiken.

Het voordeel van kalverdrinkautomaten is dat ze automatisch het dagelijks gevoerde volume afbouwen gedurende een vooraf bepaalde periode vóór spenen. Dit resulteert in een geleidelijk speenproces met minimale arbeid en een vlotte overgang voor het kalf als gevolg.

Melkveehouders moeten beslissen welke speendoelen zij op hun bedrijf hanteren en door middel van voeding, gezondheid en management het kalf helpen deze doelen te bereiken, ongeacht welk kalveropfokprogamma zij hanteren. Alleen gezonde kalveren met een goede voeropname en hoge groei kunnen gespeend worden.

Naar boven
Fase
Doel
Leeftijd
Doel (% VLG)
Colostrum
Passieve immuniteit verkrijgen
Dag 1 – 3
Pre-weaning
Start pensontwikkeling
Dag 3 – 56
13
Post-weaning
Drogestofopname verhogen
Maand 3
16,5
Grower
Groei optimaliseren
Maand 4 – 9
42,5
Puberty
Gecontroleerde groei om vruchtbaarheid te verbeteren
Maand 10 – 15
55 – 60
Pregnancy
Groei en voeding behouden
Maand 16 – 23
90
Close-up
Voorbereiden op kalven en lactatie
Maand 24
94 (7 dagen voor kalven)

*Volwassen lichaamsgewicht (VLG) van een Holsteinkoe is 650 kg