Een geleidelijke overgang van melk naar vast voer bij kalveren

Inzichten vanuit wetenschappelijk onderzoek

Rond het spenen moet een kalf overschakelen van melk naar vast voer. Eerst komt het grootste deel van de voedingsstoffen voor onderhoud en groei uit melk, daarna uit vast voer. Een recent wetenschappelijk onderzoek heeft alle effecten van voeding en management op de pensontwikkeling en de prestaties van de kalveren rond het spenen samengevat. In deze relatief korte periode treden veel veranderingen op; de pens is bij de geboorte immers nog fysiek (in omvang) en op gebied van vertering onderontwikkeld.

De veranderingen die optreden zijn onder meer: start van vast voeropname; bevolking van de pens met anaërobe microben en op gang komen fermentatie; groei van pensvolume en penspapillen; ontwikkeling van absorptie van voedingsstoffen en stofwisseling; verdere ontwikkeling van de speekselklier; en het begin van het herkauwen.

Ruwvoer verstrekken voor het spenen is gunstig

Herkauwen vergroot het oppervlak van het ruwvoer door het verkleinen van de deeltjesgrootte, verbetering van de spijsvertering en zorgt voor het doorlaten van voer van de pens naar de lebmaag. Herkauwen verhoogt ook speekselproductie die zorgt voor vloeistof en buffers in de pens. Kalveren die ruwvoer krijgen, besteden meer tijd aan herkauwen, dan kalveren die alleen startvoer (krachtvoer) krijgen. Recente studies hebben aangetoond dat het aanbieden van ruwvoer vanaf twee weken leeftijd de opname van startvoer verhoogt, net als de totale voeropname en de prestaties. Het heeft ook een gunstig effect op de voeropname en prestaties ná spenen.

Bij kalveren die al voor het spenen ruwvoer krijgen is de opname van ruwvoer en totale voeropname na spenen hoger. Dit komt waarschijnlijk door het toegenomen vermogen om te vreten en voer te verteren omdat de pens groter is en beter ontwikkeld. Bovendien is het verstrekken van ruwvoer tijdens de melkfase gunstig voor het dierenwelzijn omdat de kalveren minder loeien en minder stereotiep gedrag vertonen. Voor jonge kalveren zijn heel goed verteerbare ruwvoeders met weinig vezels niet de beste keuze, zoals fijn hooi of kuil, omdat die concurreren met krachtvoer. Kort gesneden of gehakseld gerststro (op bekbreedte of minder) is een goede ruwvoer bron die de pensontwikkeling stimuleert en de prestaties verbetert. Het is voldoende als vijf tot tien procent van het voer uit ruwvoer bestaat.

Veel zetmeel en weinig vezels remmen pensontwikkeling

De ontwikkeling van de pens wordt gestimuleerd door de productie van vluchtige vetzuren, vooral boterzuur en propionzuur. De productie van deze vetzuren gaat omhoog als er in het startvoer zetmeel uit granen zit. Indien er (te) hoge zetmeelgehalten in het voer zitten kan de pens van een jong kalf nog onvoldoende capaciteit hebben voor opname van deze vluchtige vetzuren. Hierdoor kan het aandeel vluchtige vetzuren in de pens oplopen en kan dit leiden tot pensverzuring. Bovendien kunnen hoge gehalten aan gemakkelijk verteerbaar zetmeel de melkzuurproductie bevorderen waardoor de zuurgraad (pH) van de pens verder kan dalen.

Diverse studies hebben de negatieve effecten van een lage pens-pH op de productie en gezondheid van groeiende kalveren aangetoond. Het vermindert de fermentatie in de pens en vermindert de productie van vluchtige vetzuren. Het verstrekken van een goede ruwvoerbron verhoogt de herkauwactiviteit en de speekselproductie en vermindert daarmee de negatieve gevolgen van verzuring.

Daarnaast is het toevoegen van een buffer zoals Rupromin Balance™ aan het startvoer een goede optie om de negatieve gevolgen van verzuring te verlichten.

De vorm en samenstelling van startvoer is belangrijk

Mais, rijst, gerst, tarwe, sorghum en haver, zijn de belangrijkste bronnen van zetmeel in het startvoer voor kalveren. Kalveren die startvoer met mais krijgen, nemen meer vast voer op en hebben een hogere gemiddelde groei, dan bij gebruik van de andere zetmeelbronnen. Als eiwitbron is sojameel de meest gebruikte. Volledige vervanging van soja door bijvoorbeeld koolzaad, zonnebloem en maïsglutenmeel vermindert de prestaties. Bovendien kan de bewerking van de ingrediënten de pensfermentatie en passagesnelheid veranderen.

Startvoeders met een grote hoeveelheid kleine deeltjes (bijvoorbeeld fijngemalen korrels) kunnen de opname van vast voer verlagen en daarmee de gemiddelde dagelijkse groei. Speciale aandacht is nodig voor de smakelijkheid van startvoer voor kalveren, dit kan de opname verhogen. De geur in de NuStart® premix verhoogt de smakelijkheid van startvoer. De mix van essentiële oliën, pre- en probiotica in NuStart® verbeteren de opname van vast voer en daarmee groei, en ondersteunt de ontwikkeling van een gunstige darmflora.

Dit artikel is gebaseerd op: Transitioning from milk to solid feed in dairy heifers by M.A. Khan, A. Bach, D.M. Weary, M.A.G. von Keyserlingk, Journal of Dairy Science,Volume 99, Issue 2, February 2016. U kunt het hier verder lezen.